Gençlerin karar alma süreçlerine katılımı yalnızca temsiliyet meselesi değil; demokrasi, eşitlik ve geleceğin birlikte inşası açısından da kritik bir başlık. Ancak Türkiye’nin pek çok bölgesinde olduğu gibi Karadeniz’de de gençlerin sesinin duyulabildiği, sözlerinin karşılık bulduğu alanlar oldukça sınırlı. Tam da bu boşluktan hareketle yola çıkan GençLab, Samsun merkezli bir gençlik inisiyatifi olarak gençlerin yerel, bölgesel ve ulusal düzeyde söz sahibi olabileceği alanlar açmayı hedefliyor.
Gençlerin kararlara gerçek anlamda dâhil olması gerekiyor
Karadeniz’de Gençlik Katılımı Zirvesi’ni düzenlerken amacınız neydi?
Karadeniz Gençlik Katılımı Zirvesi, Karadeniz’de Gençlik Katılımı Projemizin son çalışmasıydı. 2025 yılı Şubat ayında başladığımız bu proje kapsamında Karadeniz Bölgesi’nde gençlik katılımını güçlendirmek amacıyla Orta, Batı ve Doğu Karadeniz Çalıştaylarını sırasıyla Samsun, Bartın ve Trabzon’da gerçekleştirdik. Bu çalıştaylar aracılığıyla gençlerin doğrudan katılımıyla politika önerileri oluşturduk ve bunları kamuoyu ile paylaştık.
Zirveyi planlarken temel amacımız bu çalıştaylarda ortaya çıkan ve bölgesel düzeyde önceliklendirilen sorunları Karadeniz Bölgesi ölçeğinde yeniden ele almak, ortak sorun başlıklarını netleştirmek ve gençlerin taleplerini karar vericilerle doğrudan paylaşabilecekleri bir diyalog ortamı oluşturmaktı. Bu kapsamda zirvede, bölgedeki gençlik sorunlarını belirlemeyi ve hazırlanacak raporla karar vericilere iletmeyi hedefledik.
Zirve’de öne çıkan başlıklar neler oldu?
Karadeniz’de Gençlik Katılımı Zirvesi’nde Karadeniz Bölgesi’ndeki 18 şehirden 50 gençle yan yana geldik. Zirve, gençlerin taleplerini ve politika önerilerini karar vericilere duyurmak amacıyla kurgulandı.
Zirve kapsamında, daha önce Orta, Batı ve Doğu Karadeniz’de gerçekleştirdiğimiz gençlik çalıştaylarında gençler tarafından en sık dile getirilen ve öne çıkan 10 temel sorun başlığını atölye ve grup çalışmalarıyla ele aldık. Tartıştığımız başlıklar istihdam sorunları ve genç işsizliği, genç nüfusun göçü ve beyin göçü, karar alma süreçlerine katılım ve temsiliyet eksikliği, ulaşım altyapısı ve erişilebilirlik sorunları, sosyal altyapı ve kültürel etkinliklerin yetersizliği, eğitimde fırsat eşitsizliği ve nitelik sorunları, bağımlılıkla mücadele ve madde kullanım riski, gençler için çalışma alanları, sosyal alanlar ve “üçüncü mekân” eksikliği, çevre sorunları, kirlilik ve iklim duyarlılığı ile toplumsal cinsiyet eşitsizliği oldu.
Zirvede her grupta farklı şehirlerden gençlerin yer aldığı karma gruplar oluşturduk. Böylece sorunların yalnızca yerel değil, bölgesel bir perspektifle ele alınmasını ve ortak deneyimler üzerinden tartışılmasını hedefledik. Atölye kurgularını da bu doğrultuda planladık. Öncelikle sorunların derinlemesine konuşulmasını sağladık, ardından bu sorunlara yönelik çözüm önerilerinin birlikte üretilmesini hedefleyen tartışma süreçleri yürüttük. Her gencin kendini rahatça ifade edebileceği, fikrini özgürce paylaşabileceği ve söz hakkı bulabileceği güvenli ve kapsayıcı bir ortam oluşturmaya özellikle önem verdik.
İstihdam, göç ve temsiliyet: Gençlerin öncelikli gündemleri
Zirve’de Karadenizli gençlerin ortaklaştığı temel sorun alanları neler oldu?
Karadeniz’in farklı illerinden gelen gençler arasında ortaklaşan sorunların büyük ölçüde benzer olduğunu gördük. Özellikle istihdam olanaklarının sınırlı olması ve genç işsizliğinin yaygınlığı en temel gündemlerden biriydi. Bununla bağlantılı nitelikli iş olanaklarının yetersizliği nedeniyle genç nüfusun göç etmek zorunda kalması ve beyin göçü de ortak bir sorun olarak öne çıktı.
Bunun yanı sıra gençlerin karar alma süreçlerine yeterince dâhil edilmemesi, yerel ve bölgesel düzeyde temsiliyet eksikliği yaşanması da ortaklaşılan bir başka konu oldu. Ulaşım altyapısı, özellikle ilçeler ve kırsal alanlarda yaşayan gençler için erişilebilirlik sorunları yaratırken; sosyal, kültürel ve gençlere yönelik alanların yetersizliği de gençlerin yaşam kalitesini doğrudan etkileyen ortak problemler arasında yer aldı.
Eğitimde fırsat eşitsizliği, bölgesel imkân farkları ve nitelik sorunları; çevre sorunları ve artan iklim krizi etkileri; bağımlılıkla mücadele ve madde kullanım riski gibi konular da farklı şehirlerden gelen gençlerin benzer deneyimler üzerinden ifade ettiği sorunlar oldu.. Tüm bu başlıklar bize, Karadeniz’de gençliğin sorunlarının il bazında farklılıklar gösterse de temel ihtiyaçlar ve beklentiler açısından güçlü bir ortak zeminde buluştuğunu gösterdi.
GençLab olarak katılımı nasıl tanımlıyorsunuz? Sizin için “genç katılımı” ne anlama geliyor ve mevcut katılım pratiklerini nasıl okuyorsunuz?
Katılım bizim için oldukça kapsamlı ve çok katmanlı bir kavram. GençLab olarak temel hedefimiz gençlerin akademi, sivil toplum, politika ve siyaset alanlarında gerçek ve sürdürülebilir biçimde yer almasını sağlamak. Biz katılımı yalnızca fikir beyan etmekle sınırlı görmüyoruz. Katılım bizim için içinde bulunduğumuz her alanda gençlerin söz sahibi olabilmesini, yaşadığımız şehir, bölge ve ülkemiz için alınan kararlarda görüşlerimizi ifade edebilmeyi ve gerektiğinde sorumluluk alarak sürecin bir parçası olabilmeyi ifade ediyor.
Bizim için asıl önemli olan alınan kararların gençlerin hayatına doğrudan etki ettiği noktalarda gençlerin bu kararlara gerçek anlamda dâhil olması. Herkesin sürece kendi deneyimi ve bakış açısıyla katkı sunduğu bir ortam, ortak aklın oluşmasını ve daha kapsayıcı politikaların ortaya çıkmasını sağlıyor. Ancak bugün birçok alanda gençlerin temsiliyetinin arttığı yönünde bir algı olsa da, bunun çoğu zaman sembolik kaldığını görüyoruz. Gençler bazı platformlarda görünür hâle gelse de bu görünürlüğün karar alma süreçlerine gerçek bir etki yaratmadığını hem kendi şehrimizde hem de farklı şehirlerde açıkça gözlemliyoruz. Bu nedenle bizim için katılım, “sözde” değil, etkisi olan, dönüştürücü ve kalıcı bir süreç olmalı.
Çözümün parçası olmaya hazırız
Zirveden çıkan önerileri karar alma süreçlerine taşımayı nasıl planlıyorsunuz?
Gençlerin dile getirdiği sorunların yalnızca etkinliklerde konuşulup kalmaması, kalıcı ve görünür hâle gelmesi bizim için en önemli önceliklerden biri. Bu nedenle çalıştaylar sonrasında ortaya çıkan politika metinlerini web sitemizde açık kaynak olarak yayımladık. Aynı zamanda bu metinleri sosyal medya üzerinden paylaştık ve sivil toplum alanında yayın yapan haber platformlarına ileterek kamuoyunda görünürlük kazandırmaya çalıştık.
Bununla birlikte hazırlanan politika önerilerini şehir şehir ilgili belediye başkanlarına ve milletvekillerine doğrudan ilettik. İletişim kurabildiğimiz karar vericilerle yüz yüze görüşmeler gerçekleştirerek, gençlerin taleplerini doğrudan aktarma imkânı bulduk. Bizim için önemli olan, gençlerin sesinin yalnızca raporlarda değil, karar alma süreçlerinde de karşılık bulmasıydı.
Zirvede öne çıkan öneriler için de aynı yöntemi izlemeye devam edeceğiz. Karar alma mekanizmalarına ulaşmak adına hem Karadeniz’deki 18 ilde hem zirveye katılan genç arkadaşlarımız aracılığıyla hem de ekip olarak bizzat sahaya çıkarak karar vericilerle temas kurmayı planlıyoruz. Bu süreci yalnızca iletimle sınırlı bırakmayıp, önerilerin ne ölçüde karşılık bulduğunu takip edecek bir izleme mekanizması kurmayı hedefliyoruz. Uzun süredir hayalini kurduğumuz bu takip ve savunuculuk sürecinin ilk adımlarını da bu zirvede birlikte konuşmaya başladık; önümüzdeki dönemde bunu somut ve sürdürülebilir bir yapıya dönüştürmeyi amaçlıyoruz.
Zirveden sizin için geriye kalan en önemli kazanımlar neler oldu? Bu Zirve GençLab için nasıl bir deneyim ve öğrenme alanı yarattı?
Bu zirveden cebimizde kalan en kıymetli şey, kurulan bağlar oldu. Farklı şehirlerden gelen gençlerle tanışmak, benzer sorunlar etrafında ortaklaşmak ve uzun vadede birlikte yol yürüyebileceğimiz ilişkiler kurmak bizim için çok değerliydi.
Aynı zamanda bu zirve dernek olarak bölge çapında gerçekleştirdiğimiz ilk etkinlikti. Sürecin başından sonuna kadar, herhangi bir profesyonel destek almadan, altı genç olarak tüm organizasyonu kendimiz yürüttük ve hepimiz bu sürecin içinde gönüllü olarak yer aldık. Bu da bize hem dayanışmanın hem de birlikte üretmenin gücünü bir kez daha gösterdi.
Elbette süreç boyunca çeşitli aksaklıklar ve öngörülemeyen zorluklarla karşılaşabileceğimizi bilerek yola çıktık. Bu yaşananlar, kriz anlarında esnek olmanın, alternatifler üretmenin ve süreci gençlerin ihtiyaçlarına göre yeniden şekillendirmenin ne kadar önemli olduğunu bize öğretti.
Tüm bu deneyim Karadeniz’de Gençlik Katılımı Zirvesi’nin bizim için yalnızca bir etkinlik değil; GençLab olarak büyümeye, öğrenmeye ve daha büyük adımlar atmaya her geçen gün biraz daha yaklaştığımızı hatırlatan önemli bir dönüm noktası olduğunu gösterdi.
Önümüzdeki dönemde gençlerin katılımını güçlendirmeye yönelik nasıl bir yol haritası izleyeceksiniz?
Önceki sorularda da ifade ettiğimiz gibi, gençlerin karar alma süreçlerine daha güçlü ve kalıcı biçimde dâhil olmasını hedefleyen yeni proje fikirleri ve çalışmalar üzerinde aktif olarak çalışıyoruz. Bu çalışmalarımızı, GençLab Strateji Belgesi kapsamında belirlediğimiz yol haritası doğrultusunda planlıyor ve geliştiriyoruz. Bu süreçte strateji belgemizde yer alan öncelikler doğrultusunda bazı proje başvurularımızı gerçekleştirdik. Bazı başlıklar için ise hazırlıklarımız devam ediyor. Bununla birlikte yalnızca proje bazlı ilerlemiyor, kendi öz kaynaklarımızla sürdürdüğümüz çalışmalarımızı da kesintisiz şekilde devam ettiriyoruz.
Bizim için önemli olan, gençlik katılımını dönemsel faaliyetlerle sınırlamadan, sürdürülebilir ve uzun vadeli bir yaklaşımla güçlendirmek. Bu doğrultuda hem yerel hem de bölgesel ölçekte gençlerin söz sahibi olabileceği yeni alanlar açmaya ve bu alanları canlı tutmaya devam edeceğiz.
Gençlik katılımı alanında çalışan aktörlere ve karar vericilere hangi hatırlatma ve çağrıları yapmak istersiniz?
Öncelikle bu alanda çalışan diğer sivil toplum örgütlerine şunu söylemek isteriz: Bu yola neden çıktığımızı unutmamak çok önemli. Süreç ilerledikçe, gündemler, öncelikler ve koşullar değişebiliyor; bazen de başlangıçtaki amaç gözden kaçabiliyor. Oysa sivil toplumun gücü, tam da o ilk motivasyonda, sahici ihtiyaçlardan ve gerçek sorunlardan beslenmesinde yatıyor. Bu nedenle yol alırken dönüp dönüp o başlangıç noktasını hatırlamak gerektiğine inanıyoruz.
Karar vericilere ise en temel çağrımız, gençleri gerçekten dinlemeleri ve söylediklerini ciddiye almaları. Gençler yalnızca görüş bildiren ya da sembolik olarak sürece dâhil edilen bir grup değil, yaşadıkları sorunları en yakından bilen ve çözüm üretmeye hazır bir aktör. Biz hiçbir zaman yalnızca söz söyleyip geri çekilmek gibi bir yerde durmuyoruz. Aksine sorumluluk almaya, elimizi taşın altına koymaya ve çözümün bir parçası olmaya hazırız. Gençlerin bu isteğinin ve potansiyelinin görülmesi, hepimiz için daha güçlü ve kapsayıcı bir gelecek anlamına geliyor.