Dernekler yardım toplamak için izin almak zorunda mıdır?

Medeni Kanun’un 99. maddesine göre, “Dernek gelirleri, üye ödentisi, dernek faaliyetleri sonucunda veya dernek malvarlığından elde edilen gelirler ile bağış ve yardımlardan oluşur.” 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 10. maddesinde, derneklerin yardım ve iş birliği konuları düzenlenmiştir. Bu maddeye göre dernekler, tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere, benzer amaçlı derneklerden, siyasi partilerden, işçi ve işveren sendikalarından ve mesleki kuruluşlardan maddi yardım alabilir ve adı geçen kurumlara maddi yardımda bulunabilirler. Derneklerin gelirleri arasında sayılan yardımların, yurt içi ve yurt dışından alınmasına göre, mevzuatımızda farklı düzenlemeler mevcuttur. Dernekler Kanunu’nun 21. maddesinde, derneklerin yurt dışından yardım alması düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, dernekler mülki idare amirliğine önceden bildirimde bulunmak şartıyla, yurt dışındaki kişi, kurum ve kuruluşlardan ayni ve nakdî yardım alabilirler. Bildirimin şekli ve içeriği Dernekler Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. Nakdî yardımların, bankalar aracılığıyla alınması zorunludur ve kullanılmadan önce bildirim yapılması gerekmektedir. 

Bir diğer yardım toplama faaliyeti, Dernekler Yönetmeliği’nin 100. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre; gerçek kişiler, dernekler, kurumlar, vakıflar, spor kulüpleri, gazete ve dergilerin, 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu’na göre yapacakları yardım toplama faaliyetleriyle ilgili iş ve işlemler, sivil toplumla ilişkiler birimlerince yürütülür. 

2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu’nun 2. maddesi, yardım toplamaya yetkili kişi ve kuruluşların, amaçlarına ve kamu yararına uygun olarak, yardım toplama faaliyetlerine ait esasları kapsar. Türk Silahlı Kuvvetlerinin kendi bünyesi içerisindeki yardım toplama faaliyetleri ile dernekler, sendikalar ve bunların üst kuruluşlarına, spor kulüplerine, mesleki kuruluşlara ve bağış kabulüne yetkili vakıflara kendi statülerine göre üyeleri ve diğer kişiler tarafından yapılacak bağış ve yardımlarla bunların öz kaynaklarından sağlayacakları gelirler, 2860 sayılı Kanun’un kapsamı dışındadır. 

Dernekler, yukarıda belirtili şekilde gelir tahsil etmelerine ek olarak, kamu yararına uygun olarak, amaçlarını gerçekleştirmek, muhtaç kişilere yardım etmek ve kamu hizmetlerinden bir veya birkaçını gerçekleştirmek veya destek olmak üzere yardım toplayabilirler. Bu hâlde 2860 sayılı Kanun’un uygulanması gündeme gelecektir. Dernek, bu şekilde yapılacak yardımları, makbuzla, belirli yerlere kutu koyarak, bankalarda hesap açtırarak, yardım pulu çıkartarak, sergiler açarak, kültürel ve sportif gösteriler ile eşya piyangosu, gezi ve eğlenceler düzenleyerek veya bilgileri otomatik ya da elektronik olarak işleme tabi tutmuş sistemler kullanarak toplayabilir. Kanun’n 6. Maddesi uyarınca, “kişiler ve kuruluşlar, yetkili makamdan izin almadan yardım toplayamazlar. Ancak, kamu yararına çalışan dernek, kurum ve vakıflardan hangilerinin izin almadan yardım toplayabilecekleri, Cumhurbaşkanınca belirlenip ilan edilir. İzin alınmadan girişilen yardım toplama faaliyetleri güvenlik kuvvetlerince derhal menedilir ve sorumlular hakkında kovuşturma yapılır.”

Yardım toplama faaliyeti, bir ilin birden fazla ilçesini kapsıyorsa o ilin valisinden, bir ilçenin sınırları içinde ise o ilçenin kaymakamından izin alınır. Yardım toplama faaliyeti birden fazla ili kapsıyorsa, yardım toplama faaliyetine girişecek gerçek veya tüzel kişiler yerleşim yerinin bulunduğu ilin valisinden izin alır ve izni veren valilik tarafından da ilgili valiliklere ve İçişleri Bakanlığına bilgi verilir.