Bir üyenin, aidat borcunu ödememesi nedeniyle üyelikten çıkarılması mümkün müdür? Bu karara karşı, üyelikten çıkarılan üye dışındaki diğer üyelerin dava ya da itiraz etme hakları mevcut mudur?

Medeni Kanun’un 65. maddesinde, dernek üyeliğinin sona ermesi hâlleri düzenlenmiştir. Bu maddeye göre dernek üyeliği üç şekilde sona erebilir;

• Kendiliğinden sona erme: Üyelik için kanunda veya tüzükte aranılan nitelikleri sonradan kaybedenlerin dernek üyeliği kendiliğinden sona erer. 
• Çıkma ile sona erme: Hiç kimse, dernekte üye kalmaya zorlanamaz. Her üye yazılı olarak bildirmek kaydıyla, dernekten çıkma hakkına sahiptir. 
• Çıkarılma ile sona erme: Tüzükte üyelerin çıkarılma sebepleri gösterilebilir. Tüzükte çıkarma sebepleri gösterilmişse, çıkarma kararına bu sebeplerin haklı sayılamayacağı iddiasıyla itiraz edilemez. Tüzükte çıkarma düzenlenmemişse üye, ancak haklı sebeple çıkarılabilir. Bu çıkarma kararına, haklı sebep bulunmadığı ileri sürülerek itiraz edilebilir. 

Dernek tüzüğünde aidat borcunu ödememe hâli, dernek üyesinin üyelikten çıkarılmasına dair özel bir sebep olarak belirlenmiş olabilir. Bu durumda, dernek üyesi ilgili tüzük maddesine dayanılarak üyelikten çıkarılabilir. Eğer tüzükte bu konuda özel bir düzenleme bulunmuyorsa, dernek üyesinin aidat borcunu ödememe sebebiyle üyelikten çıkarılması, “haklı sebep” olarak gündeme gelebilecektir. Yani, bir dernek üyesi, aidat borcunu ödemiyorsa, dernek amacına uygun hareket etmemiş sayılacağı gibi, bir dernek üyesinden beklenen asgari üyelik yükümlülüğünü yerine getirmediği gerekçesiyle de üyelikten çıkarılabilir. Tüm bunlar, üyelikten çıkarılma için haklı sebep teşkil edebilecektir. Haklı sebebe dayanarak bir dernek üyesinin dernek üyeliğinden çıkarılması hâlinde, üyelikten çıkarılan kişi, çıkarmanın haklı bir sebebe dayanmadığını ileri sürerek çıkarma kararına itiraz edebilir.

Medeni Kanun’un 80. maddesinde, “Genel Kurul, üyeliğe kabul ve üyelikten çıkarma hakkında son kararı verir” düzenlemesi mevcuttur. Bu düzenlemeye göre, üyelikten çıkarma kararını veren merci yönetim kurulu ise, çıkarılan üye öncelikle genel kurula başvurmak zorundadır. Çıkarılan üye, genel kurula başvurarak olumlu bir sonuç alamazsa, ondan sonra mahkemeye başvurabilir. 

Üyelik, böylesi bir çıkarma kararı ile sona erince, üyelik hak ve yükümlülükleri de ortadan kalkar. Ancak, dernek üyeliğinden çıkarılan üye, çıkarılmadan önceki döneme dair aidat borçlarını ödemek zorundadır; ayrıca, derneğin malları üzerinde hiçbir hak iddia edemez. Dernek üyeleri hakkında karar verilirken Medeni Kanun’un 68. maddesinin göz önünde tutulmasında fayda vardır. Bu maddeye göre, dernek üyeleri eşit haklara sahiptirler. Dernek, üyeleri arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, din ve mezhep, aile, zümre ve sınıf farkı gözetmez; eşitliği bozan veya bazı üyelere bu sebeplerle ayrıcalık tanıyan uygulamalar yapamaz. Her üyenin, derneğin faaliyetlerine ve yönetimine katılma hakkı vardır. Bir dernek üyesinin çıkarılması kararına karşı, sadece ilgili dernek üyesi itiraz edebilir.