Çocuk Haklarına Duyarlılığın Nabzı: Kendi Örgütümüze Bakmak

Çocuk haklarına duyarlı olmak yalnızca kuralları bilmekle değil, bu bilginin örgütün her bir unsurunda kendine yer bulmasıyla mümkün olabilir. Dolayısıyla çocuklarla çalışırken “oy verme hakkı” gibi sembolik uygulamalardan öte, onların karar alma süreçlerine nasıl katıldığını görmek önemli.

Çocuk katılımı ve güvenliği açısından örgütüm nerede?

Bu yazıyı “Biz çocuk hakları konusunda ne yapıyoruz, nelerde iyiyiz, nerelerde gelişmemiz lazım?” sorularına birlikte yanıt aramak için hazırladık. 

Katılım, güvenlik ve koruma başlıkları altında hazırlanan bu soruların örgütünüzün kurum içi düşünme ve öğrenme süreçlerinizde size rehberlik edeceğini, çocuk haklarını uygulamada güçlü ve geliştirilmesi gereken yönlerinizi görmenize katkı sağlayacağını umut ediyoruz. 

Altını çizmek isteriz ki, çocuk haklarına duyarlı örgütlerin çoğalmasını desteklemek için hazırladığımız bu sorular yalnızca bir kontrol listesi değil; aynı zamanda öğrenme, düşünme ve gelişme için bir davet… Hazırsanız başlıyoruz.

Çocuk katılımı nerede, ne kadar? 

İlk olarak, çocukların katılımına ilişkin kendimizi değerlendireceğimiz sorularla başlayalım. Bu sorular çocukların karar alma süreçleri başta olmak üzere örgüt çalışmalarına katılımının ne düzeyde olduğunu anlamak için tasarlandı. 

1. Örgütümüzde çocukları bilgilendirme, çocukların görüşlerini alma, dinleme ve karar süreçlerine dahil etme pratiği var mı? Varsa nasıl?
2. Çocukların fikirlerini paylaşabilecekleri güvenli ve erişilebilir mekanlarımız ya da araçlarımız var mı?
3. Çocuk katılımı sadece “sembolik” mi yoksa kararları etkileyen yapısal bir süreç mi?
4. Katılımcı çocuklara sürecin sonunda geri bildirim sağlıyor muyuz?
5. Örgütümüz çocuk katılımı için yaşa ve gelişim düzeyine uygun yöntemler kullanıyor mu?
6. Katıldığımız savunuculuk süreçlerinde çocukların görüşlerini yansıtıyor muyuz, nasıl?
7. Çocukların liderliğindeki girişimleri (örneğin gençlik grupları) destekliyor muyuz?
8. Örgütümüz için oluşturduğumuz politika veya tutum belgelerinde (toplumsal cinsiyet eşitliği, çocuk güvenliği, çocuk koruma politika belgesi vb.) çocukların görüşlerini alıyor muyuz?

Çocukların güvenliğini sağlayabiliyor muyuz? 

Bu bölümde çocukların güvenliğini nasıl ve hangi araçlarla sağladığımızı anlamamıza yardımcı olacak sorularla devam ediyoruz. 

1. Örgütümüzün çocuk güvenliği odağında bir politika belgesi var mı? Uygulanıyor mu?
2. Örgütümüz çalışmaları kapsamında çocuğa karşı fiziksel, duygusal, cinsel istismar, ihmal ile çocuk güvenliğini tehlikeye atacak olası riskli davranış ve hak ihlalleri açıkça tanımlanıyor mu?
3. Tüm ekip üyeleri “çocuk güvenliği odağında davranış kuralları” konusunda bilgilendirildi mi?
4. Çocuklarla çalışanların (üye, gönüllü ve personelin) çocuk güvenliği eğitimi alması zorunlu mu?
5. Çocuklarla çalışan personelin işe alım kararından evvel adayın nitelik, liyakat ve işin gereklilikleri bakımından uygunluğunu belirlemek üzere ön inceleme yapılıyor mu?
6. Çocuklarla ilgili fotoğraf, video veya kişisel veri paylaşımı için izin süreçleri nasıl işliyor?
7. Çocukların bizimle çalışırken ya da etkinliklere katılırken fiziksel ve duygusal olarak güvende hissetmesi için yaptığımız hazırlıklar ve aldığımız önlemler neler?
8. Bir çocuk, güvende olmadığını belirtirse ne yapacağını biliyor mu? Buna dair örgüt içinde ne yapılacağı belli mi?
9. Kurumumuza ait veya işbirlikleri aracılığıyla kullanılan etkinlik alanları çocuklar için fiziksel olarak erişilebilir ve güvenli mi?
10. Örgütümüzün mal ve hizmet tedarikinde çocuk emeğinin sömürülüp sömürülmediğine yönelik gündemimiz var mı?
11. Çocuk güvenliği politikasının uygulanması için sorumlu kişi ve birim belirlenmiş mi?

Unutmayalım: Çocuk güvenliği yalnızca acil durumlara hazırlık değil; aynı zamanda örgütün her adımında “çocuğun üstün yararı” ilkesini gözetme becerisidir.

Çocuk koruma politikasını nasıl hayata geçireceğiz?

Üçüncü kısımda ise korumayla ilgili sorulara cevap vermemiz gerekiyor.

Ama öncesinde çocuk koruma tanımına bakalım: Çocuk koruma çocukların fiziksel, duygusal, cinsel veya ekonomik şiddetten, istismardan ve ihmalden korunmasını amaçlayan, hak temelli bir yaklaşımdır. Devletin, ailelerin, toplumun ve örgütlerin ortak sorumluluğudur. Amaç, çocukların güvenli, destekleyici ve gelişimlerini tam olarak gerçekleştirebilecekleri ortamlar kurmayı sağlamaktır.

1. Örgütümüzün yazılı bir çocuk koruma politikası var mı? Politika, ulusal mevzuat (Çocuk Koruma Kanunu, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme (ÇHS) vb..) ve uluslararası standartlarla (ÇHS, Lanzarote Sözleşmesi, ILO sözleşmeleri, vb.) uyumlu mu?Çocukların maruz kalabilecekleri istismar biçimleri açıkça tanımlanmış mıdır?
2. Bildirim yükümlülükleri nasıl ifade edilmiş?
3. Politika düzenli aralıklarla gözden geçirilip güncelleniyor mu?
4. Çocuk koruma politikasının uygulanması için sorumlu birim veya kişi belirlenmiş mi?
5. Çocuk koruma politikası hazırlanırken veya güncellenirken çocukların görüşleri alınıyor mu?
6. Çocuk koruma ihlali şüphesi olduğunda devreye girecek bildirim ve müdahale mekanizmaları açık, erişilebilir ve güvenilir mi?
7. Çocukların yaşadıkları ihlalleri bildirebilmeleri için güvenli, gizlilik temelli ve erişilebilir şikâyet mekanizmaları var mı?
8. Çocuk koruma ihlallerinde bağımsız ve şeffaf inceleme süreçleri işletiliyor mu?
9. Çocuk koruma süreçleri, kamu kurumları (sosyal hizmet, kolluk, yargı) ve diğer paydaşlarla işbirliği içinde mi yürütülüyor?
10. Çocuk koruma süreçlerinde çocuklara uygun geri bildirim sağlanıyor mu?
11. Örgütümüz çocuklarla ilgili faaliyetlerde düzenli olarak çocuk koruma risk değerlendirmesi yapıyor mu?
12. Özel koruma gereksinimi olan gruplara yönelik özel düzenlemeleriniz var mı?
13. Dijital ortamda yürütülen faaliyetlerde çocukların güvenliği ve mahremiyeti gözetiliyor mu?
14. Çocuk koruma uygulamalarımızın etkinliği kurum içinde izleniyor ve değerlendiriliyor mu?
15. Çocuk koruma ihlallerine ilişkin veriler (şikâyetler, çözümler, alınan önlemler) düzenli olarak raporlanıyor mu?
16. Örgütümüz çocuk koruma alanındaki sorumluluğu konusunda paydaşlara ve kamuya karşı hesap verebilir mi?

Çocuk haklarına duyarlı bir sivil alan mümkün 

Biz, çocuk haklarına duyarlı bir sivil toplumun tek başına bir kurumun değil; hepimizin ortak çabasıyla mümkün olduğunu düşünüyoruz. Bu nedenle katılım, güvenlik ve koruma başlıklarındaki bu sorulara verilecek cevapların, riskleri azaltmakla birlikte çocukların güvenli, katılımcı ve eşit bir ortamda var olabilmeleri için örgüt kültürünü dönüştürmek anlamına da geldiğini savunuyoruz.

Yazı dizisinin ikinci bölümünde çocuk haklarına duyarlı bir toplumsal alan inşa etmeye dair konuşacağız