8 soruda işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı zorunluluğu
1. İş güvenliği uzmanı ve iş yeri hekimi görevlendirme zorunluluğu var mı?
Evet, var.
İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri, özellikle az tehlikeli sınıfta yer alan iş yerleri için uzun yıllardır ertelenmekteydi. Ancak 1 Ocak 2025 itibariyle 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre, iş yeri tehlike sınıfı ve çalışan sayısına bakılmaksızın, STÖ'ler de dahil olmak üzere tüm iş yerlerinde iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekimi görevlendirme zorunluluğu başladı.
Buna ek olarak, 07 Şubat 2025 tarihli “İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi Hakkında” başlıklı 40 No’lu Genelge ile de iş sağlığı ve güvenliği eğitimleriyle ilgili bir düzenleme yapıldı. Bu genelge işverenlerin ve çalışanların İSG eğitimleri konusundaki yükümlülüklerini ve bu eğitimlerin nasıl verileceğine dair detayları açıklıyor. Kısaca, 2025 yılına kadar ertelenen, az tehlikeli işyerlerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi bulundurma zorunluluğu, artık tüm işyerleri için geçerlidir. STÖ'ler çalışanları olan işverenler olarak kabul edildikleri durumlarda, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na tabidirler. Bir başka deyişle STÖ'lerde çalışanlar varsa, işverenlerin yerine getirmesi gereken İSG yükümlülükleri STÖ'ler için de geçerlidir. Ocak ayındaki düzenleme ile birlikte, işverenler, çalışan sayıları ne olursa olsun, tek bir çalışanı olsa dahi, iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili tüm yasal yükümlülükleri yerine getirmekle yükümlüdür.
2. İş sağlığı güvenliği hizmeti ile STÖ’lerin dikkat etmesi gereken yükümlülükler neler?
İş Sağlığı Güvenliği hizmeti ile ilgili yapılması zorunlu 4 yükümlülük var. Denetim esnasında, tüm bu yükümlülüklerin işveren tarafından gerçekleştirilmiş olması bekleniyor. Bu yükümlülükler,
- Acil durum eylem planı oluşturulması
- Risk analizi ve risk değerlendirme raporu hazırlanması
- Çalışanların işe giriş ve periyodik muayenelerinin yapılması
- Çalışanlara İSG eğitimleri verilmesi
3. İşveren vekili kim? Yasal yükümlülükler neler?
Bu kanun değişikliği işverene, çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini sağlaması için sorumluluklar yüklemektedir. İşveren vekili, işveren STÖ adına hareket ederek, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması gibi çeşitli sorumlulukları üstlenebilir. STÖ’lerde işveren vekili, yönetim kurulu üyelerinden veya ücretli üst düzey yöneticilerden biri olabilir. (Ör: Genel koordinatör)
Kanunun 4. maddesi işverenlere aşağıdaki yükümlülükleri getiriyor:
- İşyerinde risk değerlendirmesi yapılması
- Acil durum planlarının hazırlanması, yangınla mücadele ve ilk yardım çalışmalarının yapılması
- Tahliye planının yapılması
- İş kazası ve meslek hastalıklarının kayıt ve bildiriminin yapılması
- Sağlık gözetiminin gerçekleştirilmesi
- Çalışanların bilgilendirilmesi
- Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin verilmesi
- Çalışan temsilcisinin/temsilcilerinin görevlendirilmesi
4. Bu yükümlülükleri nasıl yerine getirebilirim? Hizmet alma yöntemleri neler olabilir?
- Ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden (OSGB) hizmet satın alabilirsiniz.
OSGB'ler, iş yerlerine İSG uzmanı, iş yeri hekimi ve diğer sağlık personeli gibi uzmanlar aracılığıyla hizmet sunan kuruluşlardır. Bu yöntem özellikle küçük ve orta ölçekli STÖ’ler için maliyet etkin bir çözüm olabilir. OSGB'ler risk değerlendirmesi, acil durum planı hazırlama, eğitim verme ve sağlık taramaları gibi farklı hizmetler sunabilirler.
- Çalışan sağlığı merkezlerinden (ÇASMER) hizmet alabilirsiniz.
ÇASMER'ler, kamu eliyle yürütülen ve iş yerlerine İSG hizmetleri sunan merkezlerdir. İl sağlık müdürlüklerine bağlı toplum sağlığı merkezi birimleri, çalışan sağlığı merkezi (ÇASMER) olmuştur. OSGB'lere benzer şekilde, uzman personel aracılığıyla çeşitli İSG hizmetleri sunarlar, ancak yaygınlıkları OSGB'ler kadar olmayabilir ve her ilde bulunmayabilirler.
- İş güvenliği uzmanı ve iş yeri hekimi istihdam edebilirsiniz.
Büyük ölçekli iş yerleri olan STÖ’ler kendi bünyelerinde İSG uzmanı ve iş yeri hekimi istihdam edebilirler. Ancak bu yöntem diğerlerine göre daha maliyetli olabilir ve uzman personel bulma zorluğu da yaşanabilir. İşverenler, iş yerinde görev yapan iş yeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli ile hizmet alınan OSGB’lerin İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre geçerli yetki belgesi ile görevlendirilmesinden sorumludur.
5. Finansal açıdan zorlanan STÖ'ler ne yapabilir? Sertifika alarak hizmeti kendisinin üstlenmesi mümkün mü?
STÖ’lerin yaşadıkları finansal zorluklar göz önünde bulundurulduğunda, İSG hizmetlerine bütçe ayırmak örgütün kaynaklarını zorlayabilir.
Ancak STÖ’lerin kendi iş yerinin bütçelerine uygun çözümler üreterek İSG yükümlülüklerini yerine getirmeye çalışması esas alınır. Bu noktada, sadece işveren konumunda olan kişiler Bakanlığın belirlediği eğitimleri tamamlayarak sertifika alabilir ve bu şekilde iş yerlerine (acil durum eylem planı oluşturulması, risk analizi ve risk değerlendirme raporu hazırlanması da dahil olmak üzere) iş sağlığı ve güvenliği hizmetini (işe giriş ve periyodik muayeneler hariç), İSG eğitimlerinin standartlarını ve yöntemlerini kendileri verebilirler. İşveren vekilinin sertifika alması durumunda görev süresinin bitmesi veya değişmesi durumunda oluşabilecek sorunlara ayrıca dikkat edilmelidir.
Başvuru linkleri: https://casgem.gov.tr/egitimler/online-basvurular/
https://esertifika.anadolu.edu.tr/program/14/isveren-ve-isveren-vekili-icin-is-sagligi-ve-guvenligi
Önemli bir not: Bu eğitimlerin sonunda, sınav düzenlenmesine ilişkin zorunluluk 5 Mart 2025 tarihli yönetmelikle kaldırıldı. Ancak uygulamada halen farklılıklar bulunuyor. Bu başvurular için kayıt bedeli 2025 yılı itibariyle 750 TL. Daha önceki dönemde programı başarıyla tamamlayamayıp programa yeniden katılacak adaylar için kayıt yenileme bedeli ise 500 TL olarak belirlenmiştir.
Sonuç olarak finansal açıdan zorlanan STÖ'lerin İSG üzerinden yapmakla yükümlü oldukları sorumlulukları bu şekilde sertifika alarak üstlenmesi orta uzun vadede onlara kolaylık sağlayabilir.
6. Peki yükümlülükleri yerine getirmezsek cezalar ve denetimler neler?
Bakanlık şu anda otomatik cezalandırma yapmayacağını belirtmiştir. Ancak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ya da İçişleri Bakanlığı iş yerine denetim için geldiğinde, yasal yükümlülüklere uyulmadığı gerekçesine dayandırarak idari para cezası yaptırımı uygulayabilir.
7. Gönüllüler için ne yapmak gerekiyor?
Gönüllüler 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre sigortalı sayılmaz ve gönüllülük sosyal sigorta ilişkisine temel teşkil etmez.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanun kapsamındaki hukuki yükümlülükler sadece çalışanlar (tam zamanlı ve yarı zamanlı tüm çalışanlar) için geçerlidir. Dolayısıyla gönüllüler 6331 sayılı Kanunun kapsamı dışında yer almaktadır. Ancak, gönüllüleri de kapsayacak şekilde İSG hizmetlerinin ele alınması iş sağlığı ve güvenliği kültürünün gelişmesine katkı sağlar ve gelecekte oluşabilecek iş kazalarının önlenmesi için gerekli önlemlerin alınmasına olanak tanır. Bir başka ifade ile, gönüllülerin de çalışma ortamında karşılaşabilecekleri risklerin göz önünde bulundurulması ve gerekli önlemlerin işyerinde alınması önerilir.
8. İktisadi işletmeler için ayrı bir iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme zorunluluğu var mı?
Derneklerin, derneğe ek olarak iktisadi işletmesi olduğu zaman, dernekten bağımsız olarak ayrıca İSG ile ilgili yükümlülükleri, hizmet alımı ve eğitim konularının ne şekilde elde alınacağı sorusu gündeme gelmektedir. Bu noktada 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili yönetmeliklere göre, iktisadi işletmelerin ayrı bir işyeri olarak ele alınarak ve iktisadi işletmenin faaliyet alanına özgü risk değerlendirmesi yapılarak İSG yükümlülüklerini yerine getirmesi gerekiyor. (Bir not: İktisadi işletmelerin SGK'da ayrı bir iş yeri numarası bulunmaktadır.)
Dolayısıyla iktisadi işletmeye uygun olarak yukarıda ifade edilen iş yeri hekimi, iş güvenliği uzmanı bulundurma ve acil durum planları hazırlama, çalışanlara eğitim verme gibi yükümlülüklerin ayrı olarak sağlanması gerekiyor.
Bu noktada, bir derneğin farklı illerde ofisi yani farklı bir iş yeri olduğu takdirde, dernekten bağımsız olarak, ofislerin bulunduğu il içerisinde yer alan iş sağlığı ve güvenliği sunan kurum üzerinden hizmet alması gerektiğini de not düşelim. Öte yandan uygulamada bu ofiste çalışanların SGK numarası dernek üzerinden kayıtlı ise bu durumda çalışanlar derneğin hizmet aldığı kurum üzerinden periyodik muayene edilebilir ve aynı şekilde ilgili eğitimleri alabilir.
