6 soruda iş kazası nedir, işverenin sorumlulukları nelerdir?
1. İş kazası nedir?
Diyelim ki, bir çalışan olarak iş yerine giderken bir araba kazası yaptınız. Bu kaza, hukuki olarak bir iş kazası olarak değerlendirilir. Aynı şekilde ofiste öğlen yemeği hazırlıkları için bir avokadoyu keserken, elinizi bıçakla yaralamanız yine bir iş kazası olarak değerlendirilecektir. Evet, bu yaşandı:)
İş kazası, iş yerinde geçirilen kazaların yanı sıra, iş yerinin dışında ancak işin gereği olarak gerçekleştirilen faaliyetler sırasında meydana gelen tüm ‘kazaları’ geniş olarak kapsar.
Bu nedenle iş kazası mevzuatta iş yerinde veya işin yürütülmesi sırasında meydana gelen ve çalışanların bedensel veya zihinsel olarak zarar görmesine neden olan olaylar olarak ele alınmaktadır. Bu durumda işverenin sorumluluğu, ortaya çıkan zararda herhangi bir kusuru olup olmadığına bağlı değildir. İşveren kusursuz sorumludur.
2. İş kazası bildirimi nedir?
İş kazası bildirimi işveren olarak meydana gelen bir iş kazasının, işveren tarafından ilgili resmi mercilere zamanında ve doğru şekilde rapor edilmesi anlamına gelir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesine göre iş kazası bildirimi, ilgili kazanın meydana geldiği tarihten itibaren en geç 3 iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) yapılmalıdır. Bu 3 iş günü, hastaneden alınan iş görmezlik raporundan sonra üç gün olarak anlaşılmamalıdır. Bu rapor beklenmeden, yani kazanın meydana geldiği andan itibaren üç gün içinde bildirim yapılmalıdır. İş kazası formu Sosyal Güvenlik Kurumunun internet sitesinde yer alıyor.
UNUTMAYIN!
İşveren bu bildirimi geç yapması durumunda hukuki olarak idari para cezasıyla karşılaşacaktır.
3. Uzaktan çalışırken iş kazası yaşanırsa ne olur?
İş yerinde değil de, uzaktan çalışma ortamı (online çalışma) ile iş yaparken ortaya çıkan kazalar için de aynı hukuki çerçeve geçerlidir. Bu durumda, işin yürütülmesi sırasında kazanın gerçekleşip gerçekleşmediğini tespit etmek illiyet bağının oluşup oluşmadığını ortaya koymak gerekir. Uzaktan çalışma esnasında bir iş kazasının gerçekleşmesi halinde, iş kazası bildiriminde bulunmak, işverenin yasal bir yükümlülüğüdür.
4. İş kazalarıyla ilgili uygulanan idari para cezaları nelerdir?
İş kazası geç bildirim cezası 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında uygulanmaktadır. Ceza, iş yerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre değişiklik göstermektedir. 2025 yılı için geçerli olan idari para cezaları şöyle*:
- Az tehlikeli işyerleri için
10'dan az çalışan: 35.416,00 TL
10-49 çalışan: 35.416,00 TL
50'den fazla çalışan: 53.113,00 TL
- Tehlikeli işyerleri için
10'dan az çalışan: 44.260,00 TL
10-49 çalışan: 53.113,00 TL
50'den fazla çalışan: 70.818,00 TL
- Çok tehlikeli işyerleri için
10'dan az çalışan: 53.113,00 TL
10-49 çalışan: 70.818,00 TL
50'den fazla çalışan: 106.228,00 TL
İş kazası bildirmeme cezasının tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde ödendiğinde %25 indirim sağlanmaktadır.
Genel olarak iş kazası bildirimi, iş sağlığı ve güvenliği kültürünün gelişmesine katkı sağlar ve gelecekte benzer kazaların önlenmesi için gerekli önlemlerin alınmasına olanak tanır. Hem oluşan kazanın tekrarını önlemek hem de kaza alanında yapılacak incelemeler ve eksiklikleri tespit etmek bakımından önemlidir.
5. Bir iş kazası durumunda çalışanların hangi hakları vardır?
Çalışanlar, iş kazası sonucunda maddi ve manevi tazminat talebinde bulunma hakkına sahiptir. İş kazası bildirimi, çalışanların bu haklarının korunması ve gerekli tazminatların sağlanması açısından önemlidir. İşverenin aldığı önlemler de bir iş kazası ortaya çıktığında işverenin tazminat sorumluluğu bakımından ispat yönünden etkili olacaktır.
6. İş kazası durumunda işverenin yükümlülükleri nelerdir?
İş kazası bildirimi süresi içinde yapılmazsa işveren hakkında idari para cezası uygulanır. Bu bilgi ile işverenlerin derhal ilgili mercilere bildirimde bulunması ve gerekli önlemleri alması gerekir. Ayrıca 5510 sayılı Kanun’un 21. maddesi’nin 2. Bendi’ne göre iş kazası geçiren sigortalıya ödenmesi gereken geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden talep edilebilir. Bunu da işveren çalışanın maaşından kesebilir.
Sonuç olarak işverenler iş kazalarının önlenmesi için gerekli tüm önlemleri almakla yükümlüdür.
* İş kazası bildirimlerin süresinde yapılıp yapılmadığı SGK tarafından kontrol edilmekte ve idari para cezası uygulamasında 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunun 26 ncı maddesinde öngörülen cezalar uygulanmaktadır.
